ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 63
تاريخ رشيدى ( فارسي )
ميرزا حيدر به هنگام نسبش ، خود را پسر محمد حسين گوركان ابن محمد حيدر گوركان ابن امير كبير سيّد « 1 » على ابن امير احمد ابن خدايداد ابن امير بولاجى ، معرفى مىكند . وى در سال 905 هجرى ( 1500 - 1499 ميلادى ) « 2 » در تاشكند ، مركز ايالتى كه بعدا شاش ناميده شد ، به دنيا آمد ، پدرش حسين قبلا حدود شش سال از سوى محمود ، خان اسمى مغولستان و كاشغر ، حاكم تاشكند بود . بقيه افراد را در شجرهنامه كلا امراى كاشغر توصيف كرده ، و در عين حال قديمىترين آنان را بولاجى از قبيله دوغلات مىنامد كه اولين فرد از اين سلسله بوده كه اسلام آورده است . نسب او از سوى مادر به خوب نگار خانم مىرسيد و به همين جهت مؤلف ما ، خويشاوند بابر پادشاه بود . او دختر يونس ، خان مغولان و خواهر كوچكتر قتلق نگار خانم ، مادر بابر بود . « 3 » ميرزا حيدر زندگانى خود را در ميان كشمكشها و مخاطرات آغاز كرد . پدرش - مردى خائن و دسيسهگر - در كابل به طرح توطئهاى شيطانى عليه بابر متهم گشته ، اما به علت خويشاوندى نسبى مورد عفو قرار گرفته بود . اندكى پس از آن وى به دست شاهى بيگ خان ( به عبارت ديگر شيبانى خان ) رهبر اوزبكان افتاد اما مورد سوء ظنّ اين رئيس نيز واقع شد ، ولى يك بار ديگر نيز فرصت رهايى يافته ، به هرات مركز آن روز خراسان پناهنده شد . اما طبع دسيسهگر وى باعث گرديد كه عليرغم بعد مسافت ، شاهى بيگخان از طرف او احساس خطر نمايد و به همين جهت تصميم گرفت او را در آنجا مقتول سازد ، اندكى پس از آن گماشتگانى را بدين منظور از ماوراء النهر به آنجا فرستاد . تعدادى از افراد خاندان محمدحسين ، همراه او در تبعيد به سر مىبردند ، مؤلف ما از جمله آنان محسوب مىشد كه در آن هنگام طفلى بيش نبود ، و ظاهرا پس از قتل پدرش ، تعدادى از ملازمان خانواده ، به گمان اينكه پسر نيز سرنوشت مشابهى خواهد داشت ، او را خارج نموده ، به بخارا بردند و در آنجا مختفى ساختند . در 1508 هنگامى كه تقريبا نه ساله بود تحويل يكى از اين دوستان مؤمن ، به نام مولانا محمد ( خليفه يا رهبر مذهبى سابق
--> ( 1 ) . در متن اصلى « سعيد » آمده است . ( م ) ( 2 ) . آغاز سال 905 هجرى برابر با هشتم اوت 1499 مىباشد . ( 3 ) . ر . ك : به جدول شجرهنامهء خاندان چغتاى ، در صفحهء يكصد و چهارده همين كتاب .